ستافێ ئەکادیمی

April 27, 2026, 9:08 a.m.
شيرزاد صبرى على (دكتورا) راگرێ سەنتەرێ ڤەکۆلینێن زانستى
None
پرۆفیسور د زمان / پراگماتیک دا

زمانێ كوردى
كولیژا پەروەردا بنیات
زانکۆیا دهۆك

  • دکتۆرا د بوارێ (پراگماتیك - Pragmatics) دا، کۆلیژا ئادابێ، زانکۆیا سۆران، 2012.
  • ماستەر د بوارێ (واتاسازی و پراگماتیك - Semantics & Pragmatics) دا، کۆلیژا ئادابێ، زانکۆیا دهۆک، 2008.
  • بەکالۆریۆس، زمان و ئەدەبێ کوردی، کۆلیژا ئادابێ، زانکۆیا دهۆک، 2004.
  • بەکالۆریۆس، زمانێ ئینگلیزی، کۆلیژا پەروەردا بنیات، زانکۆیا دهۆک، 2024.

ئەزموونا وانەگوتنا زانکۆیێ د بوارێن زمان و زمانەوانیێ دا ئێکە ژ ئەزموونێن زانستی یێن دەوڵەمەند کو پشکداریێ د ئاڤاکرنا زانینێ و پێشخستنا شارەزاییێن ڤەکۆلینێ دا ل دەف قوتابیان دکەت. ب رێکا رێبازەکا ئەکادیمی یا بەردەوام ژ سالا ٢٠٠٦ێ و هەتا نوکە ل زانکۆیا دهۆکێ، و زانکۆیێن زاخۆ، نەورۆز و جیهان، چەندین پڕۆگرامێن خاندنێ د قۆناغێن بەکالۆریۆس، ماستەر و دکتۆرایێ دا هاتینە پێشکێشکرن، کو ئەڤە ژی تەمامکەریا مەعریفی و میتۆدی د بوارێ ڤەکۆلینێن زمانیدا دیار دکەت.

د قۆناغا بەکالۆریۆسێ دا، ئەزموونێ وانەگوتنا چەندین پسپۆریێن جودا د بوارێن کوردۆلۆجی، زمانێ ئینگلیزی، رێزمان، زانستێ دەنگان (فۆنەتیک)، فۆنۆلۆجیا (ئەرکێ دەنگان)، پەیڤسازی (مۆرفۆلۆجیا)‌، رستەسازى (سنتاکس)، پەیڤزانی (لێکسیکۆلۆجیا)، زمانەوانیا گشتی، و رامانزانی (سیمانتیک) بخۆڤە گرتینە. ئارمانج ژ ڤان وانەیان دابینکرنا بنیاتەکێ زانستی یێ ب هێز بوو بۆ قوتابیان دا کو ل پێکهاتێ زمانی بگەهن و شرۆڤە بکەن، زێدەباری گەشەپێدانا شارەزاییێن هزرا رەخنەیی و پراکتیکی.

ل لایێ قۆناغا ماستەرێ ڤە، وانەگوتن ل سەر کویرکرنا تێگەهشتنا تیۆری و پراکتیکی بوو د بوارێن زمانەوانی، سیمانتیک، و پراگماتیکێ دا، زێدەباری فۆنەتیک و فۆنۆلۆجیایێ. میتۆدێن نوی یێن ل سەر بنیاتێ شرۆڤەکرنا هەڤبەری و ڤەکۆلینێن پراکتیکی هاتینە بکارئینان، کو رێ دا قوتابیان پشکداریێ د ڤەکۆلینێن زانستیدا بکەن و ئامرازێن شرۆڤەکرنێ یێن پێشکەفتی ب دەست بێخن.

د قۆناغا دکتۆرایێ دا، وانا شرۆڤەکرنا گوتاری هاتیە گوتن، کو ئێکە ژ بوارێن پێشکەفتی د ڤەکۆلینێن زمانیدا، ب شێوەیەکێ کو شیان دایە قوتابیان دەق و گوتاران د ناڤ چارچووڤەیێن وان یێن جڤاکی و رەوشەنبیری دا شرۆڤە بکەن. ئەڤ قۆناغە جەختێ ل سەر گەشەپێدانا شیانێن ڤەکۆلینێ یێن سەربەخۆ، و بهێزکرنا شارەزاییێن رەخنا زانستی، و گرێدانا تیۆریێن زمانی ب بوارێن پراکتیکی یێن ژیانا راستی ڤە دکەت.

ئەڤ ئەزموونا وانەگوتنێ پلەبەندیا میتۆدی یا دیار ژ بنیاتدانانێ بەر ب پسپۆریێ نیشان ددەت، ب پشتبەستن ب رێکێن فێرکرنا نوی کو د گەل گهورینێن بوارێ زمانەوانیێ دگونجن. هەروەسا پێگیریەکا ئەکادیمی دیار دکەت بۆ پێگەیاندنا کادرێن زانستی یێن خودان شیان کو بشێن پشکداریێ د پێشخستنا ڤەکۆلینێن زمانیدا بکەن و خزمەتا جڤاکێ ئەکادیمی بکەن.

چالاکیا ئەکادیمی ژ دەرڤەی چارچووڤێ وانەگوتنێ، دبیتە بەرێ بنیاتی بۆ پێشئێخستنا رێبازا زانستی و ب هێزکرنا هەبوونا مەعریفی د ناڤ جڤاکێ ئەکادیمیدا. ئەڤ ئەزموونە مۆدێلەکا تەمام نیشان ددەت کو د ناڤبەرا دانانا پەرتووکان، پشکداری د کۆنفرانساندا، رێکخستنا سمیناران، و هەبوونا د میدیایان دا کۆم دکەت، ب شێوەیەکێ کو رەنگڤەدانا چالاکیا ڤەکۆلەری و پشکداریا وی یا کاریگەرە د پرسێن زمان و زمانەوانیێ دا.

د بوارێ دانانا پەرتووکان دا، بیست پەرتووک د بیاڤێ زمانیدا هاتینە ئەنجامدان، ئەڤە ژی نیشانەکا دیارە ل سەر بەردەوامبوونێ د ڤەکۆلین و بەرهەمئینانا زانستیدا. ئەڤ بەرهەمە بابەتێن جودا جودا د زمانەوانیێ دا ل خۆ دگرن، کو دبیتە ئەگەرێ دەوڵەمەندکرنا پەرتووکخانەیا ئەکادیمی، ب تایبەتی د ڤەکۆلینێن گرێدای ب زمانێ کوردی و زمانێن جیران، و ئاراستەیەکێ بەر ب بنیاتدانانا تیۆری و بجهئینانا پراکتیکی دیار دکەت.

ل سەر ئاستێ کۆنفرانسێن زانستی، پشکداری د چەندین چالاکییێن دیاردا هەبوویە، ژ وان ژی کۆنفرانسەک ل ئامەدێ (دیاربەکر) ل سالا 2017، زێدەباری دوو کۆنفرانسان ل سالا 2019، ئێک ل زانکۆیا نەورۆز و یێ دی ل زانکۆیا دهۆکێ. ئەڤ پشکدارییە وەک سەکۆیەک دهێنە هژمارتن بۆ گوهۆڕینا شارەزاییان و نیشاندانا ئەنجامێن ڤەکۆلینان و گەنگەشەکرنا وان د چارچووڤەیێن زانستی یێن بسپۆر دا.

د چارچووڤێ بەلاڤکرنا زانینێ و بەرفەرهکرنا بازنێ کاریگەریێ دا، نێزیکی پێنجی سمیناران د جهـ و دەزگەهێن جودا جودا دا هاتینە پێشکێشکرن، ئەڤە ژی خەما ڤەکۆلەری نیشان ددەت بۆ ڤەگوهاستنا زانینێ بۆ جەماوەرەکێ هەمەجۆر، چ د ناڤ جڤاکێ ئەکادیمی دا بیت یان ل دەرڤە. هەروەسا ئەڤ چالاکییە دبنە ئەگەرێ بهێزکرنا شارەزاییێن پەیوەندیا زانستی و ب سادەکرنا چەمکێن ئاڵۆز یێن زمانەوانیێ.

زێدەباری ڤێ چەندێ، هەبوونا د میدیایان دا ب رێکا پانزدە پشکداریێن تەلەفزیۆنی دیار بوو، کو ئاماژەیە بۆ رۆڵێ ڤەکۆلەری د گرێدانا زانینا ئەکادیمی ب جڤاکی ڤە، و پشکداریکردن د بەلاڤکرنا هوشیاریا زمانی و رەوشەنبیری دا ب رێکا کەنالێن راگەهاندنێ.

ب گشتی، ئەڤ چالاکییێن ئەکادیمی ئەزموونەکا دەوڵەمەند و هەڤسەنگ نیشان ددەن کو د ناڤبەرا بەرهەمئینانا زانستی، کارلێکرنا ئەکادیمی، و کارتێکرنا جڤاکی دا کۆم دکەت، ب شێوەیەکێ کو پێگەهێ ڤەکۆلەری د بیاڤێ زانستیدا ب هێز دکەت و پشتەڤانیا پێشخستنا ڤەکۆلینێن زمانی ل دەڤەرێ دکەت.

البحث العلمي

گرنگیێن ڤەکۆلینێ د بیاڤێ زمانڤانیێ دا ل سەر بەرهەمئینانا ڤەکۆلینێن زانستی یێن بهێز ب هەردوو زمانێن کوردی و ئینگلیزی چڕ دبن، کو ئەڤە ژی ئاراستەیەکێ بەر ب ڤەکرنا مەعریفی و ب هێزکرنا بەلاڤکرنا ئەکادیمی یا چەند زمانى دیار دکەت. گرنگیەکا تایبەت ب هەردوو بوارێن رامانزانی (Semantics) و پراگماتیک (Pragmatics) دهێتە دان، ژ بەر رۆڵێ وان یێ سەرەکی د شرۆڤەکرنا رامانێ و تێگەهشتنا پەیوەندیا د ناڤبەرا زمان و سیاقێ (Context) دا.

ئەڤ خەمخۆریێن ڤەکۆلینێ بزاڤێ دکەن دا کو گرێدانەکێ د ناڤبەرا بنیاتێ تیۆری و بجهئینانا شرۆڤەکاری دا پەیدا بکەن، ب رێکا خواندنا پێکهاتێن رامانی و بکارئینانێن پراگماتیکی د زمانێ کوردیدا، د گەل مفا وەرگرتنێ ژ میتۆدێن زمانەوانی یێن نوی. هەروەسا ئارمانج ژێ پشکداریکردنە د پێشخستنا ڤەکۆلینێن زمانی دا، و بەرفەرهکرنا ئاسۆیێن خواندنێن کوردی د چارچووڤەیەکێ زانستی یێ هەڤبەری دا.

ب گشتی، ئەڤ ئاراستەیێن ڤەکۆلینێ پێگیریەکێ نیشان ددەن بۆ بەرهەمئینانا زانینا زمانی یا پسپۆر، و ب هێزکرنا هەبوونا زمانێ کوردی د بوارێن زمانەوانی یێن سەردەم دا.

سەرپەرشتیا ئەکادیمی ب ستوینەکا سەرەکی دهێتە هەژمارتن د ئاڤاکرنا شارەزاییێن ڤەکۆلینێ و ئاراستەکرنا خاندنا بلند بەر ب بەرهەمئینانەکا زانستی یا ب هێز. ژ سالا ٢٠٠٦ێ و هەتا نوکە ل زانکۆیا دهۆکێ، ئەزموونا سەرپەرشتیێ هەمی قۆناغێن جودا یێن زانکۆیێ بخۆڤە گرتینە، ب جەختکرنەکا میتۆدی ل سەر بیاڤێ زمانێ کوردی.

د قۆناغا بەکالۆریۆسێ دا، کارێ سەرپەرشتیێ ب شێوەیەکێ بەردەوام هاتیە ئەنجامدان، کو ئەڤە دبیتە ئەگەرێ چەسپاندنا شارەزاییێن دەسپێکی یێن ڤەکۆلینێ ل دەف قوتابیان. ل سەر ئاستێ خاندنا بلند ژی، ئەزموونا سەرپەرشتیێ (١٢) نامەیێن ماستەرێ و (٥) تێزێن دکتۆرایێ بخۆڤە گرتینە، کو هەمی ل سەر بابەتێن گرێدای ب زمانێ کوردی و د ناڤ بوارێن جودا یێن زمانەوانیێ دا بوون.

ئەڤ شارەزاییە رەنگڤەدانا سەرپەرشتیەکا میتۆدییە کو د ناڤبەرا بنیاتێ تیۆری و بجهئینانا شرۆڤەکاری دا کۆم دکەت، و دبیته ئەگەرێ پێگەیاندنا ڤەکۆلەرێن خودان شیان کو بشێن ڤەکۆلینێن کوردی پێشبێخن و هەبوونا وان د ناڤ ناڤەندێن ئەکادیمیدا ب هێزتر لێ بکەن.